ابراهيم عاملي ( موثق )

502

تفسير عاملي ( فارسي )

اين سخن آغاز كرده‌اند و يعقوبى گفت : شماره ى آن گروه سه بود سگ هم چهارمين و نسطورى گفت پنج نفر بودند و ششم سگ بود و مسلمانان گفتند هفت نفر بودند و هشتمينشان سگشان . و امام فخر هفت دليل آورده است كه انديشه ى درست همان است كه مسلمين گفتند و بيشتر مفسّرين آن را پسنديده‌اند . و نيز از علىّ ( ع ) هفت اسم براى آنها نقل شده است . « فَلا تُمارِ فِيهِمْ إِلَّا مِراءً ظاهِراً » 22 مجمع : اين جمله چند جور معنى شده است 1 - يعنى به همان جور كه به تو نموده‌ايم و دليل نمودار براى تو نشان داده‌ايم با آنها سخن بگو ، 2 - يعنى بهر يك بگو : ديگران بر خلاف گفتار شما گفته‌اند پس درستى هيچ سخنى معلوم نيست مگر دليلى روشن بر آن باشد ، 3 - گفتگو و بحث تو با آنها در اين مطلب بايد آشكار و نمودار در همگان باشد تا نتوانند چيزى به خود نسبت دهند و بمردم نادان بگويند ما چنين دانشى داريم و از گذشته آگاهيم . « وَلا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّه » 24 طبرى : بطورى كه براى ما نقل كرده‌اند اين جمله آنگاه آمد كه پيغمبر باعراب وعده كرد داستان آن جوانمردان را فردا براى آنها بگويد و ان شاء اللَّه نگفت و چند روز گذشت ، و الهامى نشد و نتوانست چيزى بفرمائيد آنگاه اين آيه براى تأديب آن حضرت نازل شد . ابو الفتوح : يعنى هر كاريرا كه بگوئى خواهم كرد اوّل بگو ان شاء اللَّه آنگاه بگو : چنين يا چنان كنم ، فرّاء گفته است : يعنى مگو كه من بفردا فلان كار كنم مگر آنچه خداى خواهد و خدا نخواهد مگر فرمانبردن و اطاعت كردن پس خلاصه ى معنى چنين است : آهنگ كارى مكن و مگو خواهم كرد مگر اطاعت خدا تا ديگران پيرو تو شوند ، ابو علىّ گفت : ان شاء اللَّه گفتن براى اين است كه مردم آسوده باشند و بدانند اين وعده بانجام كار در آينده دروغ نيست چون اگر مانعى رسيد ، و انجام نشد معلوم است كه مشيّت حقّ نبوده است ولى اگر ان شاء اللَّه نگويد و انجام نشود ممكن است گمان بد رود كه گوينده دروغ گفته است .